رویکرد درمانی منطقی، هیجانی الیس (RET)

از رویکردهای درمانی یکپارچه نگر شیوه شناختی _ رفتاری با سردمداری الیس می باشد که درایدن (1984، به نقل از صدیقی،1385) در بررسی این رویکرد درمانی به این نتیجه می رسد که دیدگاه عقلانی – عاطفی چارچوب فلسفی کاملی دارد، و متکی بر جهان بینی فلسفی است.او منطقی شدن مراجع را به معنای تغییرات عمیق فلسفی می داند و ایجاد تغییر به شیوه استدلال و منطق را مطرح می کند پیش فرض رویکردهای استدلالی درباره تغییر رفتار منطقی هستند و قادرندرفتار خود را با دگرگون کردن نظام اعتقادی خویش تغییر دهند بر این مبنا نظام عقلانی عاطفی نمونه بارزی از این رویکرد درمانی است. الیس در عین حال که تمام نظریه اش را مرهون تجارب شخصی می داند، معتقد است که پاره ای از نظریه او در افکار و اندیشه فلاسفه و متفکران و جامعه شناسان قدیم ریشه دارد. سر منشأ فلسفی نظری الیس به افکار پیشینیان فلاسفه رواقی به خصوص اپیکتتوس سیسرو زو برمی گردد.اپیکتتوس معتقد بود انسان ها به وسیله اشیاء برآشفته نمی شوند بلکه نوع نگرش افراد به امور آن ها را برآشفته می کند و الیس از حیث کاربردهایی که از افکار نو در زمینه ی درمان به عمل آورده است نظریه جود را انقلابی و رادیکال به حساب می آورد.

آلبرت الیس در سال 1957 رویکرد خود را معرفی نمود و به گسترش و تجدید نظر در آن ادامه داد او مراکزی برای به کار بستن نظریه اش تأسیس کرده است این روش از فعال ترین و مستقیم ترین روش های درمانگری است و کاربرد گسترده ای دارد به عنوان رویکرد شناختی به شیوه رهنمودی با آموزش وروش ساختن مفاهیم و مسایل از طریق بحث و استدلال به مراجع کمک می شود تا بیاموزی چگونه و با کدام واکنش می تواند بر مشکل خود فایق آید.

او در زمینه ی روش رهنمودی و مستقیم تحت تأثیر هرتزبرگ (مبتکر شیوه ترغیبی درمان) می باشد (شفیع آبادی و ناصری ،1386، ص 54).

این رویکرد به عنوان یک نظریه ی شناختی به فرآیندهای درونی ارگانیزم اشاره دارد. الیس نظریه (S-R) را نمی پذیرد و در مورد انسان بر اساس نظریه ی یادگیری (S-O-R) فکر می کند در این الگو نحوه ای که فرد رویداد محرک را پردازش می کند  در تعیین نوع پاسخ هایی که داده می شود بسیار مهم است به طوری که محرک ها نیستند که اهمیت دارند بلکه برداشت های فردی و تعبیرهای او از رویدادها مهم است یعنی مستقیما B به C منجر می شود.

الیس منشأ اضطراب و رفتار ناسازگار را چنین بیان می کند : افرادی که خشم و مشاجره با دیگران را ناپسند می دانند از ترس اینکه مبادا مورد تأیید دیگران قرار نگیرند غالبا خشم و احساسات منفی خود را بروز نمی دهند. در نتیجه اضطراب ایشان به حمله وحشت و احساس درماندگی و افسردگی مبدل می شود  اینان خود را درمانده ی احساس می کنند چون عقیده دارند حالشان هرگز خوب نمی شود و مشکلاتشان حل نشدنی است. بنابراین اختلالات عاطفی و ناسازگاری آن ها ریشه در تحریف های شناختی و استنتاج های نادرست دارد که با تغییر افکار می توان احساسات را تغییر داد و بر ترس و نگرانی، عصبیت و هراس های روانی غلبه کرد (صدیقی 1385، ص 33).

.Rational-Emotive-Therapy

.Epictetus

.[3]Cicero

.  Zeno

.    Herzberg

.    Stimulus-response

. Stimulus-object-response

انواع باورهای غیرمنطقی

در نظریه الیس باورهای غیرمنطقی که یک فرد می تواند داشته باشد شامل موارد زیر است :

1-تفکر غیر منطقی تأیید دیگران :شما بر اینباورید که نیاز به حمایت و تأیید افرادی دارید که آن ها را می شناسید و یا به آن ها علاقه دارید. این تفکر می تواند به دلایل متعددی برای انسان مشکلاتی را ایجاد کند. برای مثال خواهان مورد تأیید دیگران بودن سبب می شود که فرد خودش را به خاطر اینکه آیا می تواند حمایت وتأیید دیگران را به دست آورد یا نه، ناراحت ویا نگران کند.چنانچه این حمایت را بدست آورد آنگاه نگران خواهد بود که مبادا آن را دوباره از دست بدهد.

نگران بودن در مورد بدست آوردن حمایت دیگران، بر تصمیم و عملکرد فرد در زندگی اش تأثیرمی گذارد.

اینکه مورد تأیید و تصویب تمام اطرافیان باشیم هدفی است غیرقابل دسترسی چرا که هر کاری که

فرد انجام دهدممکن است بعضی آن را تأیید کنند وعده ای آن را رد کنند و گروهی نیز نسبت به آن

بی تفاوت باشند. بنابراین انسان اگر زندگی خود را طبق میل و آرزوهای خویش اداره کند مردم وی را مورد تایید و حمایت خود قرار خواهند داد اگرجه ممکن است آن ها همان مردمی نباشند که وی خواستار تأیید آن هاست. ولی اساسا برای اینکه خشنود باشید و از زندگی خود بهره مند شوید بهترین توصیه این است که « اگر چه معمولا لذت بخش است که افراد مهم زندگی ام مرا دوست داشته باشنداما ضروری و الزامی نیست.» اگر فردی به دنبال تأیید و حمایت دیگران باشد کمتر خود رهبر و بیشتر ناامن و مضطرب و ناقص نفس خویش خواهد شد (وودز،1993 به نقل از مومن زاده،1381)

2-تفکر غیرمنطقی توقع بیش از حد (انتظارات زیاد از خود) : شما براین باورید که فردموقعی هستید، می توانید به اهداف خود دست یابید و در کاری که متعد به انجام آن می شوید، دارای صلاحیت لازم هستید و داوری شما راجع به شایستگی خودتان به عنوان یک فرد بر اساس انجام موفقیت آمیز کارهایتان است این تفکر نیز امکان پذیر نیست و تلاش وسواسی در راه کسب  آن، فرد را به اضطراب می کشاند و به این ترتیب زندگی فرد همواره با شکست همراه خواهد بود بهتر است تفکر منطقی زیر جانشین آن شود « مطلوبست که من از وقت و انرژی خود به صورت کاملی استفاده کنم و در کارهایم به نتایج مثبتی برسم، اما ضرورت ندارد که صد در صد موفق شوم.» (وودز، 1993 به نقل از مومن زاده 1381، ص22).

3- تفکر غیرمنطقی سرزنش کردن : شما بر این باورید که گروهی از مردم شرور وبدذات هستند وباید به شدت تنبیه و مذمت شوند؛ و اگر اشتباهی از آنان سر زند، باید به شدت مورد سرزنش و انتقاد قرار گیرند این تفکر نیز غیرعقلانی است زیرا معیار مطلقی برای درست و نا درست وجود ندارد و انسان در انتخاب خود کاملا آزاد نیست. تمام انسان ها مرتکب خطا و اشتباه می شوند.

سرزنش و تنبیه معمولا به بهبود رفتار نمی انجامد فرد عقلانی خود و دیگران را سرزنش نمی کند.اگر دیگران او را سرزنش نکنند در بهبود رفتارش می کوشد و اگر خود مرتکب اشتباه شود به آن اقرا می کند.

ولی هیچ گاه آن را سبب بدبختی و بی ارزشی خود نمی داند.

بهتر است این تفکر منطقی جانشین فکر غیرمنطقی مذکور گردد که :«اشتباه یک فرد به معنای شرور بودن وی نیست بلکه نشانگر این است که انسان به طور کلی خطا کار است.» (وودز،1993 به نقل از مومن زاده ،1381).

4- تفکر غیر منطقی واکنش نومیدی : شما بر این باورید که اگر وقایع و حوادث آن طوری که می خواهید نباشد نهایت ناراحتی و بیچارگی است و بسیار فاجعه آمیز خواهد بود.این تفکر غلط است زیرا ناکام شدن احساس طبیعی است؛ ولی حزن واندوه شدید و طولانی یک موضوع غیر عقلانی است؛ زیرا دلیلی وجود ندارد که وقایع از آنچه طبیعتا هستند متفاوت باشند و از طرفی حزن و اندوه شدید نه تنها موجب تغییر موقعیت نمی شود بلکه اغلب اوقات آن را بدترمی کند.

فرد عقلانی از بزرگ کردن موقعیت نامطبوع امتناع می ورزد و در جهت بهبود آن اقدام می کند بهتراست این فکر منطقی جانشین تفکر غیرمنطقی فوق گردد : « چنانچه مسائل زندگی مطابق میل و خواسته  من نباشند، مصیبت و فاجعه نیست» (وودز،1993 به نقل از مومن زاده 1381).

.[1]Others Approval

.High self expectation

.  Reaction of frustration

رضایت زناشویی

حیات هرکسی و هر چیزی مستلزم داشتن هدف و جهت است، بدون داشتن هدف، زندگی معنا نخواهد داشت یکی از مراحل هدفمند زندگی ازدواج است و خانواده یکی از ارکان اجتماعی و عواملی است که زمینه ساز بهداشت روانی جامعه و نسل آینده می باشد. سلامت خانواده در گرو تداوم و سلامت رابطه بین زن وشوهر است در رابطه زناشویی هسته مرکزی نظام خانواده است پس رضایت فرد از رابطه زناشویی به منزله رضایت وی از خانواده است.

اولسون پاسونز و ریترز (1998) عقیده دارند که سه زمینه کلی رضایتمندی زناشویی که با هم تداخل دارند و به هم وابسته هستند عبارتند از :

1- رضایت فرد از ازدواج

2- رضایت از زندگی خانوادگی

• رضایت از زندگی کلی

هیچ جامعه ای نمی تواند ادعای سلامت کند چنانچه از خانواده ای سالم برخوردار نباشد و هیچ یک از آسیب های اجتماعی نیست که فارغ از تأثیر خانواده پدید آید و در حقیقت حفظ وتداوم این نهاد مقدس در گرو تداوم و سلامت رابطه بین زن و شوهر می باشد.رابطه زناشویی که زیر بنای نظام خانواده می باشد در زمره پیچیده ترین روابط انسانی است. حالچنانچه انتخاب همسر بر پایه شناخت و به کارگیری معبار های حساب شده و عمیق تری صورت گیرد احتمال اینکه زندگی در مسیر سازنده تری بیافتد و عشق در پیری به پختگی و شیرینی خاصی برسد بیشتر است دختران و پسران جوانی که می خواهند ازدواج کنند و تشکیل خانواده دهند با آگاهی از این عوامل می توانند در انتخاب خود دقت لازم را بنمایند تا بتوانند با انتخاب صحیح یک زندگی راحت و آرامی را برای خود و فرذندان بوجود آورند (عیسایی، 1387،ص 24).

باتوجه به عوامل موثر بای رسیدن به زندگی زناشویی سعادتمند انتخاب همسر مناسب از مجموع عوامل دیگر مهمتر است (کلارک وارن، 1377)

یکی از جنبه های شناختی موثر در دوام زندگی زناشویی نوع نگرش زوجین نسبت به ازدواج است در واقع نگرش مثبت نسبت به ازدواج ومیزان تفاهم عقیدتی هم برای مردان و هم برای زنان نقطه آغازین شکل گیری پیوندی استوار است(کاظمی حقیقی 1377).

یکی از خواسته های مهمی که همسران از یکدیگر دارند این است که همسرانشان با آن ها احساس یک دلی، همدردی و یگانگی کند.

اهمیت ازدواج برای یک مرد تاجایی است که معتقد شود با یک پیوند مشترک می تواند به اندازه ی کافی توانمندی های بالقوه ی خود را بروز دهد و باور کند که شریک زندگی وی قادر است تا اورا درک کند و احساس همدلی و یگانگی نشان دهد در چنین شرایطی حتی اگر نیاز به همدلی و شکوفایی زن ارضا نشود زندگی مشترک ادامه خواهد یافت.

زیرا نارضایتی زن از زندگی زناشویی امر چنئان تهدید کننده ای نیست، مشروط بر آنکه شوهر به رضایت و خشنودی کافی رسیده باشد و برعکس هرگاه مرد از روابط زناشویی خود ناراضی باشد علی رغم خشنودی زن شیرازه زندگی مشترک در آستانه از هم گسیختگی و فروپاشی قرار می گیرد (کاظمی حقیقی 1387، ص 19).

در این زمینه تحقیقی توسط روان و همکاران (1995) صورت گرفته است که حاصل آن نشان داد که : « رضایتمندی مردان در زندگی زناشویی با میزان خود شکوفایی و همدلی آن ها هم بستگی دارد اما برای زنان چنین رابطه ای بدست نیامد.»

1. احترام به همسر: تاجیک اسماعیلی (1377) در رابطه با نقش های شوهر می نویسد:

مرد بایستی به همسر خود, به خصوص در حضور دیگران احترام بگذارد. این احترام باید توأم با صمیمیت و مهربانی باشد. زن نیازمند دریافت محبت و احترام از شوهر است, به ویژه هنگامی که در حضور دوستان و آشنایان قرار داشته باشد. این امر باعث می شود که زن از داشتن شوهر احساس افتخار و سربلندی کند و این احساس, شوق او به زندگی زناشویی و آمادگی وی برای گذشت و بردباری در برابر محرومیت ها و سختی های احتمالی بیشتر می کند. وی همچنین در مورد نقش های زن معتقد است: با توجه به اینکه در زندگی زناشویی نقش محبت و اظهارعواطف بیشتر مناسب ساختار روانی و جسمی زن است و احساس دلگرمی واطمینان خاطر را به شوهر هم یک نیاز روانی و عامل علاقه و محبت بیشتر شوهر نسبت به اوست.

پژوهش های «ویگین و مودی» (1983) به نقل از سلیمانیان (1373) نشان می دهد زوج هایی که به راحتی افکارشان را با یکدیگر در میان می گذارند,قادر به پذیرش و درک احساسات یکدیگر هستند و از رضامندی بیشتر برخوردارند.

هم چنین پژوهشی که توسط میشل (1971) به نقل از موسوی (1375) در سه کشورآمریکا, فرانسه و شوروی انجام شد, به این نتیجه رسید که 70 تا 90 درصد زنان احترام متقابل را مهم ترین مسأله در رضایت زناشویی می دانند.

2. 2. برقراری روابط اجتماعی:نباید از اهمیّت بسیار زیاد ارتباط در گروه غافل شویم. ارتباط باعث می شود تا این مجموعه که برای رسیدن به اهدافی مشترک با هم تعامل برقرار می کنند, وحدت پیدا کنند. دلیل لزوم برقراری ارتباط بین اعضای گروه وجود مشکلات و موانع بیرونی و درونی است (هارجی, 1994, ترجمه, بیگی و فیروزبخت, 1377).

مارکوسی و گرین وود (1984) به نقل از موسوی (1375) به این نتیجه رسیدند که یک ارتباط مثبت علمی میان سازگاری اجتماعی و سازگاری زن و شوهر وجود دارد, بدین معنی که افرادی که در زندگی زناشویی سازگار و موفق هستند در روابط اجتماعی خود نیز افرادی سازگار وموفق اند.

3. روابط جنسی: عشق و تمایلات جنسی درافراد سالم اغلب به طور کامل با یکدیگر آمیخته اند و اگر چه عشق و تمایلات جنسی دو مفهوم کاملاً مختلف اند و به هم آمیختن این دو مفهوم جایز نیست, با وجود این باید بگوییم که در زندگی افراد سالم این دو مفهوم به هم پیوند می خورند و با هم درآمیزند. شوارتز در کتاب روانشناسی جنسی خود می نویسد: اگر چه انگیزه های جنسی و عشق طبایع مختلفی دارند, لیکن مکمل یکدیگرند. در یک انسان کامل و کاملاً بالغ تنها در هم آمیختگی جدایی ناپذیر انگیزه ای جنسی و عشقی وجود دارد (مزلو, ترجمه, رویگران).

بیشتر مطالعاتی که درصدد برآمدند تا بررسی کنند این سوال را که آیا رضایت در فعالیت جنسی , تأمین کننده رضایت زناشویی است؟ بیشتر از یک عامل را بر رضایت زناشویی موثر می دانند.

هستون و ونگلیسی (1991) یک مطالعه طولی روی رابطه ی بین عاطفه, علاقه جنسی, منفی بافی و رضایت زناشویی انجام دادند. آنها دریافتند که علاقه جنسی زنان با رضایت شوهرانشان مرتبط بود, اما به طور کلی عاطفه جنسی با رضایت زناشویی همسرانشان رابطه ای نداشت. آنها سعی کردند که این مطلب را در یک سری از روش ها توضیح دهند, آنها نظر دادند که ممکن نیست اهمیت مسایل جنسی در رضایت زناشویی برای سالهای متمادی بعد از ازدواج در یک سطح باشد. پژوهشها نشان می دهند که مسایل جنسی از لحاظ اهمیت در ردیف مسایل درجه اول یک زندگی زناشویی است. به طوری که اگر این روابط ارضا کننده و کامل نباشد, منجر به ناراحتی شدید, اختلافات و حتی از هم پاشیدگی خانواده می شود (میلانی فر,1389, ص99).

1. 1. مسایل ارزشی, عقیدتی و مذهبی: گاه ازدواج به علت ناآگاهی زن و شوهر از قابلیت های ذهنی و یا در اثر بی اطلاعی از نظام های ارزشی و پایبندی های اخلاقی یکدیگر با اشکال مواجه می شود. پس از آنکه زن و شوهر به این نتیجه می رسند که وجه مشترک چندانی با یکدیگر ندارند, پیوندهای زندگی زناشویی آنها سست شده ممکن است در هم فرو پاشد (همان منابع).

همسانی میان زن و شوهر از نظر مذهبی سبب جذب و وابستگی هرچه بیشتر زن و شوهر و استواری پیوند زناشویی شان می باشد و بر عکس ناهمسانی سبب و سرچشمه ی کشمکش های خانوادگی است. به عقیده وود, هرقدر همگونی میان دو همسر از نظر مذهب کمتر باشد, اختلاف . کشمکش های آنها بیشتر است. ناهماهنگی مذهبی علاوه بر ایجاد اختلاف بین زن و شوهر مشکلات بسیاری همچون تأثیر در روابط ایشان با والدین همسرشان ایجاد می کند (ساروخانی, 1385).

روان شناسان ازدواج در نفر از مذاهب مختلف را کار غیر عاقلانه ای می دانند. اگر یکی از زوجین به عقاید مذهبی خود با ایمان کامل پایبند باشد, امکان اختلاف نظر در این مورد زیاد است, به علاوه تربیت کودکان بسیار متأثر از نگرش مذهبی زوجین است. مثلاً اگر پدر مسلمان و مادر مسیحی باشد و هریک پایبند به عقاید خود باشند, تلاش در تربیت کودکان مبتنی بر اندیشه دین خود خواهند داشت و این امر سبب بروز اختلاف خانوادگی خواهد شد (شاملو, 1386, ص101).

2. علایق و طرز تفکر:الیس(1986) به نقل از سلیمانیان (1383) به نقش تفکر در رضایت و نارضایتی زناشویی پرداخته است. توافق زن و مرد در مورد مسایل مختلف زندگی نقش عمده ای دارد. که این توافق متأثر از طرز تفکر و علایق آن دو می باشد زوجین می بایستی در زمینه ی موضوعاتی از قبیل آزادی افراد در خانواده, تعهد فرزندان, تحصیل و تربیت فرزندان, مداخله ی اطرافیان و… با هم به یک توافق منطقی برسند. این توافق خصوصاً در مورد نحوه ی تربیت فرزندان حایز اهمیت است. در زمینه های علایقی مانند نحوه گذراندن اوقات فراغت از قبیل سینما رفتن, شرکت در مجالس مذهبی, خوتندن کتابع گوش دادن به موسیقی و رادیو و غیره باید به توافقی نسبی برسند. اگر یکی از زوجین بدون در نظر گرفتن علایق طرف مقابل خود تعصب نشان دهد موجبات دلسردی و ناکامی طرف مقابل را فراهم خواهد ساخت. داشتن توافق نسبت به موضوعات مهم زندگی یکی از مسایلی است که در موفقیت و رضایت زناشویی نقش دارد(ساروخانی, 1385).

3. 3. مزاج و شخصیت: بلوم و مهرابیان (1999) مطالعه ای بر روی 166 زوج که به ترتیب 20 تا 85 سال سن داشتند انجام دادند. همه ی شرکت کنندگان در یک مقیاس رضایت زناشویی جدید و جامعی که به آن مقیاس های مزاج سلطه گر, خویشاوند و بر انگیزاننده ی مهرابیان اضافه شده بودند, تقسیم شدند. یافته ها نشان می دهد که کلاً افراد که در گروه مزاج خوشایند ترو سلطه گرتر بودند, تمایل به ازدواج های شادتر داشتند. به علاوه انهایی که با مزاج خوشایند دست به انتخاب همسر می زند, در ازدواج هایشان شادتر بودند. خلاصه خویشاوندی مزاج (که ارزیابی بسیار کلی از سازگاری روانشناختی در مقابل سازگاری است) یک کلید پیش بین در رضایت از ازدواج مورد توجه بود. آنهایی که با سازگاری بهتر دست به انتخاب همسر می زند از ازدواج راضی تر بودند همچنین یافته های ویژه در خصوص زنان نشان داد که نا خوشایندی و سلطه پذیری (برای مثال افسرده ساز) ویژگی های زنانی بود که کاملاً در رضایت زناشویی مضر بودند اساساً مزاج واریانس بیشتری (30 تا34 درصد) در رضایت زناشویی را توضیح می دهد که این تأثیرات قبلاً در نوشته های رضایت زناشویی شخصیت گزارش شده بود.

دانشگاه پیام نور واحد ملایر در سال تحصیلی